U kunt in de diverse artikelen op de website lezen over Drachten en over Opeinde, maar de gemeente Smallingerland bestaat uit meer dorpen! In dit artikel staan deze twaalf andere dorpen op een rij en kunt u lezen over de belangrijkste en leukste kenmerken van de dorpen. Als u van buiten de regio komt, bent u na het lezen van de artikelen in ieder geval goed op de hoogte van de feiten en cijfers van Opeinde en omgeving.

Oudega is na Drachten de tweede dorp in de lijst als het gaat om inwoneraantal: er wonen iets minder dan 1700 mensen. Dit dorp is al oud, er wordt in vroege documenten al melding van gemaakt en er staat al sinds 1090 een kerk in Oudega, waarvan de oudste muren nog uit tufsteen bestaan. De buitenmuur van de toren bestaat geheel en de kerkmuur bestaat voor een deel nog uit tufsteen. Dat is een steen die werd gemaakt uit gestolde lava, afkomstig uit de Eifel. De kerk is  op sommige tijdstippen te bezichtigen, maar belangrijker: de kerk is nog gewoon in gebruik als kerk !

Boornbergum is een dorp met een kleine 1500 inwoners en heeft zich eerder ontwikkeld dan Opeinde. Het dorp heeft een prachtig eigen fotoboek over de boerengeschiedenis van het dorp en wordt vaak in een adem genoemd met buurdorp Kortehemmen, een dorp met minder dan 200 inwoners maar wel thuis van een van de laatste zestig originele klokkenstoelen in Friesland. De naam Kortehemmen verwijst naar de hemmen, laagliggende gronden in de buurt van water.

Rottevalle, met ruim 1350 inwoners, vervolgens is pas sinds 1943 onderdeel van één gemeente, daarvoor viel het dorp onder maar liefst drie verschillende gemeenten! Rottevalle was in 1953 één van de beide landelijke voorbeelddorpen voor de landbouwontwikkeling.

Drachtstercompagnie ligt op negen kilometer afstand van naamsverwant Drachten en telt een kleine 1200 inwoners. Het dorp heeft een modern kunstwerk dat vervening van vroeger uitbeeldt en in het wapen van het dorp staan de drie rode ‘turven’ symbool voor de historie van turfgravers.

Houtigehage heeft momenteel iets minder dan duizend inwoners en Woningstichting Smallingerland bracht hier jaren geleden de eerste sociale woningbouw van de gemeente naartoe, woningen voornamelijk voor de turfarbeiders. Het dorp is verder een geliefde werkplek voor kunstenaars en plaatselijk café ‘Sportlust’ was vroeger een café met een zogenoemd ‘trochreed’, een overdekte gedeelte waar koetsier met paard en wagen doorheen kon om het café een bezoek te brengen!

De Wilgen vervolgens heeft ruim 700 inwoners welke al sinds 1945 kunnen rekenen op de vereniging ‘Plaatselijk Belang’, voor zaken als verkeersveiligheid, dorpsontwikkeling en onderhouden van contacten met de gemeenteraad. Ook de geschiedenis van dit dorp gaat ver terug, u kunt veel interessante verhalen, documenten en informatie over opgravingen lezen op de websites waar onderaan dit artikel naar verwezen wordt.

Nijega telt ruim 500 inwoners en ligt tussen Leeuwarden en Drachten in. De weg tussen deze plaatsen wordt ook wel Woudweg (Wâldwei) genoemd, en in het dorp zijn twee kerkelijke gemeentes te vinden, welke gedeeld worden door Nijega, Opeinde en De Tike.

De Tike is met 348 inwoners net wat kleiner en ligt vlakbij Opeinde. Het heeft een dorpshuis waar diverse activiteiten plaatsvinden en ook dit dorp is terug te vinden in hele vroege documenten, al in 1543 wordt melding gemaakt van De Tike.

De Veenhoop heeft een inwonersaantal dat rond 270 ligt. Het dorp organiseert jaarlijks het Veenhoop festival , in hetzelfde weekend als het bekende skûtsjesilen, de Friese zeilwedstrijden. Verder wordt het dorp gekenmerkt door waterrecreatie, hooilanden en het Polderhoofdkanaal.

Goëngahuizen telt niet meer dan zo’n 70 inwoners en heeft drie mooie molens waarvan er twee nog in actie komen. Dit dorp was vroeger officieel geen dorp maar een buurschap (bij Boornbergum). De gemeenteraad heeft er in 1955 de officiële dorpsstatus aan toegekend. In Goëngahuizen liggen voornamelijk boerderijen en er staat geen enkel rijtjeshuis.

Smalle Ee ten slotte: een dorp met iets meer dan 50 inwoners en een interessante geschiedenis met een klooster dat rond 1200 werd gesticht. Aanvankelijk was het een vrouwenklooster van de Orde der Augustinessen, later werd het gebruikt door Benedictijner monniken. Het klooster sloot, als gevolg van de Reformatie, in 1581 de deuren.
Tot 1581 was Smalle Ee de zetel van de Grietman. Een grietman was zowel bestuurder van de grietenij als rechter bij kleine vergrijpen. Tussen 1581 en 1663 had de Grietman beurtelings zitting in Smalle Ee en in Oudega. In 1663 werd Oudega de  hoofdplaats van de Grietenij.  In 1816 besloot de Grietenijraad de zetel te verplaatsen naar Drachten. Dat werd in 1823 bij Koninklijk Besluit bekrachtigd. In die tussentijd werden de raadszittingen gehouden in de herberg van de Bijzitter (“wethouder”) te Opeinde; de Grietman had zolang geen eigen kantoor. Na 1823 staat het Grietenijhuis in Drachten. Het dorp mag klein zijn, er is tegenwoordig wel een recreatieoever en de rust en weidsheid van het dorp zijn ideaal voor mensen die elders werken en in rust willen wonen.

Leuke websites over de geschiedenis van de gemeente, het turfgraven en andere economische historie van de provincie en verhalen uit oude tijden zijn er genoeg, Friesland is rijk aan historie en zoals u in andere artikelen op deze website kunt lezen, ook zeer rijk aan mooie verhalen en mythen.